Polska A i B: kod pocztowy nadal decyduje o dostępie do leczenia. A choroba nie czeka

Gdy lek trafia na listę refundacyjną, nie oznacza to, że pacjent może być nim leczony. W 2025 roku czas od publikacji listy refundacyjnej do rozstrzygnięcia konkursu NFZ na program lekowy wynosił od 81 do 247 dni, w zależności od województwa: to dane z platformy OBSERWATOR, która gromadzi publicznie dostępne dane i pokazuje, jak wygląda rzeczywisty dostęp pacjentów do leczenia w Polsce. To nowe narzędzie analityczne stworzone z inicjatywy Komitetu Farmaceutycznego Amerykańskiej Izby Handlowej w Polsce (KF AmCham).

Rozstrzygnięcie konkursu nadal nie oznacza dostępu pacjenta do leczenia. Potem szpital musi jeszcze podpisać umowę z NFZ, przeprowadzić procedury zakupowe i przygotować organizację leczenia.

Lek na liście refundacyjnej to dopiero początek drogi

Zakończenie procesu refundacyjnego i ogłoszenie listy refundacyjnej nie oznacza, że pacjent może od razu rozpocząć leczenie wyczekiwanym lekiem. Poszczególne oddziały NFZ muszą ogłosić konkurs na realizację programu lekowego. Czas od ogłoszenia konkursu do jego rozstrzygnięcia nie powinien przekraczać 80 dni, okazuje się jednak, że wygląda to różnie, w zależności od regionu. W najszybciej działających województwach rozstrzygnięcie konkursu zajmowało w 2025 roku 52 dni. W innych czas ten był znacznie dłuższy.

Po rozstrzygnięciu konkursu szpital musi jeszcze podpisać umowę z NFZ, przeprowadzić procedury zakupowe i przygotować organizację leczenia. W praktyce oznacza to, że rozpoczęcie terapii może zostać opóźnione o kolejne 2-4 tygodnie.

Coraz więcej leczonych pacjentów, ale wyzwaniem jest nierówny dostęp

Liczba pacjentów objętych programami lekowymi systematycznie rośnie, są jednak ogromne różnice regionalne. Dane za ostatni kwartał 2025 r. pokazują, że liczba pacjentów w kolejkach wahała się od 70 do 2 244, w zależności od regionu. Jednocześnie w analizowanym okresie odnotowano przypadki oczekiwania na rozpoczęcie leczenia w programie lekowym przekraczające 2,5 roku.

– Dla pacjentów decyzja refundacyjna nie jest celem samym w sobie. Liczy się moment, w którym rzeczywiście mogą rozpocząć leczenie. Z danych wynika, że nadal istnieją znaczące różnice między regionami, a kod pocztowy może wpływać na tempo uzyskania dostępu do terapii. Choroba nie poczeka, dlatego tak istotne jest identyfikowanie i eliminowanie opóźnień, które mogą się pojawić po ogłoszeniu refundacji. To kwestia wiarygodności systemu ochrony zdrowia i odpowiedzialności przed pacjentami – mówi Magdalena Kołodziej, prezes zarządu fundacji MY Pacjenci.

Dobre dane mogą przełożyć się na poprawę leczenia

OBSERWATOR integruje dane, które dotychczas były rozproszone między różnymi źródłami publicznymi, dzięki czemu umożliwia monitorowanie całego procesu, od decyzji refundacyjnej do rozpoczęcia terapii. Narzędzie analizuje cztery kluczowe obszary: postępowania konkursowe NFZ, kontrakty, kolejki do programów lekowych oraz Ratunkowy Dostęp do Technologii Lekowych (RDTL).

– Celem projektu jest dostarczenie administracji publicznej, NFZ, świadczeniodawcom, organizacjom pacjentów oraz pozostałym uczestnikom systemu ochrony zdrowia narzędzia, które umożliwia kompleksowy wgląd w rzeczywisty dostęp do terapii w programach lekowych i RDTL. Mamy nadzieję, że zgromadzone w ten sposób dane pozwolą łatwiej identyfikować obszary wymagające działań, co w efekcie przyczyni się do niwelowania różnic regionalnych w dostępie do leczenia – podkreśla Sylwia Jaczyńska-Kolasza, KF AmCham.

– W ochronie zdrowia nie wystarczy podjąć decyzję o finansowaniu. OBSERWATOR pokazuje, co dzieje się pomiędzy refundacją, a rzeczywistym rozpoczęciem leczenia i pozwala wyciągać wnioski zarządcze oparte na danych. To narzędzie wspiera przewidywalność i lepsze planowanie. A przede wszystkim pomaga zobaczyć system z perspektywy pacjenta – mówi Anna Gołębicka, ekonomistka, współzałożycielka Human Answer Institute.

– Dostęp do rzetelnych danych w OBSERWATORZE ma kluczowe znaczenie dla oceny skuteczności organizacji opieki zdrowotnej, planowania finansowania oraz identyfikowania obszarów wymagających interwencji. Tylko na podstawie faktów możemy podejmować decyzje, które realnie przekładają się na korzyści dla pacjentów – dodaje Maciej Miłkowski, wiceminister zdrowia w latach 2018 – 2024.

OBSERWATOR został opracowany przez HTA Consulting Poland sp. z o.o. na bazie Interactive Dynamic Analysis, interaktywnego narzędzia analitycznego służącego do wielowymiarowego przeglądania i monitorowania danych. Platforma jest aktualizowana na bieżąco wraz z publikacją nowych danych przez instytucje publiczne.

–– Wierzymy, że OBSERWATOR nie będzie służył tylko opisowi rzeczywistości, ale będzie realnie wspierał zmiany, które pomogą skrócić czas oczekiwania pacjentów na terapię – podkreśla Grzegorz Byszewski, prezydium KF AmCham.